Klient nie zapłacił ostatniej transzy — co robić po kolei
Od czego zależy wymagalność, jak napisać wezwanie, które coś znaczy, ile wynoszą odsetki przy konsumencie, a ile przy firmie, i dlaczego sprawa odłożona „na później” ma dwa lata, a nie nieokreśloną przyszłość.

Ta sprawa jest wciąż do wygrania, ale kosztowała już więcej, niż musiała — bo każdy z sześciu miesięcy zwłoki zmniejszał szansę na dobrowolną zapłatę i nie robił nic poza tym. Poniżej: od czego zależy, czy w ogóle wolno się domagać, jak napisać wezwanie, żeby coś znaczyło, jakie odsetki naliczyć i skąd bierze się różnica między klientem prywatnym a firmą, co zrobić, gdy klient wiąże płatność z usterką, oraz — najważniejsze — jak ustawić umowę, żeby ta sytuacja przestała się powtarzać.
Najpierw: czy roszczenie jest wymagalne
Zanim cokolwiek wyślesz, musisz umieć wskazać dzień, od którego klient jest w opóźnieniu. Wynika on z umowy i zwykle jest powiązany ze zdarzeniem, nie z datą: „siedem dni od odbioru”, „przy dostawie”, „po podpisaniu protokołu”.
Tu ujawnia się rola dokumentu, o którym pisaliśmy przy protokole odbioru montażu. Jeżeli w umowie stoi „płatne po odbiorze”, a odbioru nikt nie spisał, nie masz czym wykazać, że termin w ogóle zaczął biec. Klient powie, że odbiór nie nastąpił, bo prace nie zostały zakończone — i formalnie będzie miał w ręku więcej niż Ty.
Wezwanie do zapłaty, które coś znaczy
Telefon i wiadomość „przypominamy o płatności” nie są wezwaniem. Wezwanie ma cztery elementy i bez żadnego z nich traci sens.
- Kwota i podstawa — numer umowy, numer faktury, czego dotyczy.
- Termin zapłaty — konkretna liczba dni, zwykle siedem, liczona od doręczenia.
- Numer rachunku — brzmi banalnie, a bez niego wezwanie bywa ignorowane zgodnie z prawdą.
- Zapowiedź kolejnego kroku — że po bezskutecznym upływie terminu sprawa trafi na drogę sądową.
Formę wybiera się nie dla klienta, tylko dla sądu: musisz umieć wykazać, że wezwanie dotarło. List polecony za potwierdzeniem odbioru jest tu standardem, a wiadomość elektroniczna działa wtedy, gdy strony umówiły się na taki kanał w umowie. Wysłanie obu naraz nic nie kosztuje i zamyka dyskusję o doręczeniu.
I rzecz najczęściej pomijana: wezwanie wysyła się po tygodniu, nie po pięciu miesiącach. Nie z powodu przepisów, tylko dlatego, że po pięciu miesiącach klient zdążył się przyzwyczaić do tego, że nie płaci.
Odsetki — i dlaczego przy firmie jest ich więcej
Odsetki należą się z mocy prawa, bez osobnego zapisu w umowie, od dnia następującego po terminie płatności. Ich wysokość zależy natomiast od tego, kto jest dłużnikiem, i różnica jest znacząca.
Klient prywatny — odsetki ustawowe za opóźnienie, w wysokości ogłaszanej i wynikającej ze stopy referencyjnej. To wszystko: żadnych dodatkowych opłat nie wolno doliczyć.
Klient będący przedsiębiorcą — to transakcja handlowa w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, więc obowiązują wyższe odsetki, liczone od stopy referencyjnej NBP powiększonej o ustaloną liczbę punktów procentowych. Do tego przysługuje zryczałtowana rekompensata za koszty odzyskiwania należności w trzech widełkach zależnych od wartości świadczenia: 40, 70 albo 100 euro, przeliczane po średnim kursie z ostatniego dnia roboczego poprzedniego miesiąca. Nie trzeba wykazywać, że koszty faktycznie poniesiono — to jej sens. Progi i sposób liczenia odsetek rozpisuje poradnik Jak firma może zapobiegać zatorom płatniczym.
Przy zleceniu dla firmy budowlanej albo dewelopera warto o tej rekompensacie pamiętać, bo bywa jedyną rzeczą, która skłania drugą stronę do rozmowy. Ta sama ustawa ogranicza też, jak długo termin zapłaty w umowie B2B w ogóle może biec — terminy zapłaty w transakcjach handlowych są opisane osobno i warto je sprawdzić, zanim podpiszesz umowę z kontrahentem, który proponuje sześćdziesiąt dni.
Termin, o którym mało kto wie
Roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy przedawniają się z upływem dwóch lat. Nie trzech, nie sześciu — dwóch. Wynika to wprost z Kodeksu cywilnego i jest jednym z krótszych terminów, jakie w obrocie występują.
Dla salonu oznacza to coś bardzo konkretnego: sprawa odłożona „na później” ma dwa lata, a nie nieokreśloną przyszłość. Przy sprzedaży z montażem kwalifikacja bywa dyskusyjna, bo świadczenie ma dwa elementy o różnych terminach, i to jest właśnie powód, żeby nie liczyć na dłuższy — tylko działać wcześniej.
Gdy klient wiąże płatność z usterką
Najczęstsza linia obrony i wcale nie zawsze wybieg. Trzeba ją rozdzielić na dwie sytuacje.
Usterka istnieje i jest istotna. Klient ma wtedy uprawnienia z tytułu niezgodności towaru z umową i wstrzymanie części płatności może być uzasadnione. Właściwą reakcją jest naprawa, nie spór o pieniądze — bo naprawa usuwa jedyny argument drugiej strony.
Usterka została usunięta albo jest błaha. Po naprawie zarzut przestaje działać, ale trzeba to udokumentować: protokół serwisowy z podpisem, data, opis czynności. Bez tego za pół roku będzie słowo przeciwko słowu, a Ty będziesz stroną, która twierdzi, że coś naprawiła.
W historii z początku tekstu serwis pojechał i wyregulował okno — ale nikt nie wziął podpisu. Z punktu widzenia sprawy ta wizyta nie istnieje.
Czego robić nie wolno
Trzy odruchy zdarzają się w tej branży i każdy zamienia sprawę o pieniądze w sprawę, w której to Ty jesteś w gorszej pozycji.
Nie wolno demontować zamontowanej stolarki. Po wbudowaniu stała się częścią budynku, a samodzielne jej wyrywanie to działanie na własną rękę, niezależnie od tego, że klient nie zapłacił.
Nie wolno uzależniać naprawy gwarancyjnej od zapłaty. Odpowiedzialność za wady jest niezależna od rozliczeń — wstrzymanie naprawy do czasu uregulowania faktury jest odmową wykonania obowiązku.
Nie wolno wstrzymywać dokumentów. Karta gwarancyjna, protokół czy faktura należą się klientowi bez względu na stan płatności i zatrzymywanie ich niczego nie wymusza, a dokłada Ci zarzut.
Kiedy iść do sądu
Przy nieskomplikowanej sprawie z podpisanym protokołem i wystawioną fakturą droga jest krótsza, niż większość ludzi zakłada — postępowanie upominawcze, uregulowane w Kodeksie postępowania cywilnego, kończy się nakazem zapłaty wydanym na podstawie dokumentów, bez rozprawy. Roszczenia pieniężne można też wnieść przez internet w elektronicznym postępowaniu upominawczym, gdzie opłata jest niższa, a pozew składa się bez załączania dokumentów. Wysokość opłaty sądowej wynika z ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, jest ułamkiem dochodzonej kwoty i podlega zwrotowi przy wygranej.
Sensowna granica opłacalności przy stolarce to kilka tysięcy złotych — poniżej zwykle taniej wyjdzie odpisać należność i wyciągnąć wnioski. Powyżej: im wcześniej, tym lepiej, bo dowody są świeże, a dłużnik wypłacalny.
Jak ustawić umowę, żeby to się nie powtarzało
Prawie wszystkie sprawy o ostatnią transzę mają wspólną przyczynę: zbyt dużo pieniędzy zostaje na koniec. Gdy po montażu zostaje trzydzieści procent wartości, klient trzyma w ręku argument wart trzydzieści procent — i przy pierwszej rysie ma z czego korzystać.
- Przesuń ciężar do przodu — zaliczka przy zamówieniu, druga transza przed montażem albo przy dostawie, na koniec zostaje wyraźnie mniej.
- Powiąż wymagalność z odbiorem i spisz odbiór za każdym razem — bez tego nie ma od czego liczyć terminu.
- Zapisz sposób wezwania — zgoda na kontakt elektroniczny w umowie sprawia, że mail staje się skutecznym doręczeniem.
- Rozróżnij zaliczkę i zadatek, bo skutek rezygnacji jest przy nich odwrotny — opisujemy to w tekście o zaliczce i zadatku.
I rzecz organizacyjna, bez której najlepsze zapisy nie działają: ktoś musi widzieć, że transza nie wpłynęła. Przy dwudziestu otwartych zleceniach nikt tego nie zauważy z pamięci — harmonogram płatności przy umowie pokazuje, które kwoty są po terminie, więc telefon wychodzi po tygodniu, a nie po pięciu miesiącach.
Zastrzeżenie
Tekst opisuje ogólne zasady i praktykę branżową, według stanu prawnego na dzień publikacji. Nie jest poradą prawną i nie zastępuje analizy konkretnego przypadku — terminy przedawnienia, wysokość odsetek i dopuszczalność wstrzymania płatności zależą od treści umowy, rodzaju nabywcy i okoliczności sprawy. Wysokości odsetek ustawowych i rekompensaty zmieniają się i przed naliczeniem trzeba sprawdzić wartości aktualne. Przed skierowaniem sprawy na drogę sądową warto skonsultować ją z prawnikiem.
To wszystko dzieje się samo, gdy dokumenty powstają z systemu.
Umowa dobiera klauzule po typie klienta, pomiar zamienia się w ofertę, a reklamacja pilnuje ustawowego terminu odpowiedzi.
